Ουρολογική ενημέρωση
Σχετικά: πέτρες στα νεφρά και θεραπεία λιθίασης με laser.
Τι λιώνει τις πέτρες στα νεφρά – τι ισχύει και πότε χρειάζεται λιθοτριψία
Ποιες πέτρες διαλύονται πραγματικά, τι κάνουν το νερό, το λεμόνι και τα βότανα, και πότε η πέτρα χρειάζεται θεραπεία από ουρολόγο.
Μετά από έναν κολικό ή ένα υπερηχογράφημα που έδειξε πέτρα, η πρώτη ερώτηση είναι σχεδόν πάντα η ίδια: υπάρχει κάτι που θα τη λιώσει, ώστε να μη χρειαστεί επέμβαση;
Η ειλικρινής απάντηση είναι ότι λίγες πέτρες λιώνουν πραγματικά. Οι περισσότερες είτε φεύγουν μόνες τους με τα ούρα, όταν είναι μικρές, είτε χρειάζονται θεραπεία για να σπάσουν. Αυτό που πίνετε και τρώτε μετράει πολύ, κυρίως για να μη σχηματιστεί νέα πέτρα.
Ποιες πέτρες λιώνουν και ποιες όχι
Οι πέτρες δεν είναι όλες ίδιες. Η σύστασή τους καθορίζει αν μπορούν να διαλυθούν.
- Πέτρες ουρικού οξέος. Είναι οι μόνες συχνές πέτρες που μπορούν να διαλυθούν με φάρμακα. Τα φάρμακα αυτά, όπως το κιτρικό κάλιο ή το διττανθρακικό νάτριο, κάνουν τα ούρα λιγότερο όξινα, με στόχο pH 7,0 έως 7,2. Η πορεία ελέγχεται με εξετάσεις.
- Πέτρες ασβεστίου (οξαλικού ή φωσφορικού ασβεστίου). Είναι οι πιο συχνές. Δεν διαλύονται ούτε με φάρμακα ούτε με τροφές ή βότανα. Οι μικρές συχνά φεύγουν με τα ούρα, ενώ οι μεγαλύτερες συνήθως χρειάζονται λιθοτριψία.
- Πέτρες από λοίμωξη (εναμμώνιου φωσφορικού μαγνησίου ή στρουβίτη) και πέτρες κυστίνης. Οι πρώτες σχηματίζονται όταν υπάρχουν μικρόβια στο ουροποιητικό και οι δεύτερες οφείλονται σε κληρονομική νόσο. Είναι πιο σπάνιες και χρειάζονται ειδική αντιμετώπιση από ουρολόγο.
Το είδος της πέτρας το δείχνει με βεβαιότητα μόνο η ανάλυσή της. Ενδείξεις δίνουν και οι εξετάσεις: η πέτρα ουρικού οξέος συνήθως δεν φαίνεται στην απλή ακτινογραφία, ενώ φαίνεται στην αξονική. Γι’ αυτό, αν βγάλετε μια πέτρα, κρατήστε τη για ανάλυση.
Πότε φεύγει μόνη της μια πέτρα
Το πιο σημαντικό στοιχείο είναι το μέγεθος. Μια πέτρα στον ουρητήρα, τον σωλήνα που φέρνει τα ούρα από τον νεφρό στην κύστη, έχει περίπου τις εξής πιθανότητες να φύγει μόνη της:
- έως 5 χιλιοστά: περίπου 7 στις 10
- πάνω από 5 έως 10 χιλιοστά: περίπου 1 στις 2
- πάνω από 10 χιλιοστά: μικρή πιθανότητα
Όταν πρόκειται να φύγει, φεύγει συνήθως μέσα στον πρώτο μήνα. Πιο εύκολα περνούν οι πέτρες που βρίσκονται ήδη χαμηλά, κοντά στην κύστη.
Στο διάστημα αυτό ο ουρολόγος μπορεί να δώσει παυσίπονα και, για πέτρες από 5 έως 10 χιλιοστά στο κατώτερο τμήμα του ουρητήρα, φάρμακα που χαλαρώνουν τον ουρητήρα και διευκολύνουν την έξοδο της πέτρας. Βοηθά επίσης να πίνετε αρκετά υγρά και να ουρείτε σε σουρωτήρι ή φίλτρο, ώστε να πιάσετε την πέτρα όταν βγει.
Ακόμη και όταν ο πόνος σταματήσει, χρειάζεται επανέλεγχος με υπερηχογράφημα ή άλλη εξέταση. Μια πέτρα μπορεί να μείνει στη θέση της και να φράζει τον νεφρό χωρίς να προκαλεί πόνο.
Σας βρέθηκε πέτρα και θέλετε να μάθετε αν θα φύγει μόνη της;
Νερό, λεμόνι και βότανα – τι ισχύει
Το νερό
Το νερό δεν λιώνει την πέτρα. Αραιώνει όμως τα ούρα, βοηθά τις μικρές πέτρες να φύγουν και είναι το πιο απλό και πιο αποτελεσματικό μέτρο για να μη σχηματιστούν νέες.
Ο στόχος είναι 2,5 έως 3 λίτρα υγρών την ημέρα, ώστε να βγαίνουν 2 έως 2,5 λίτρα ούρα. Προτιμήστε το νερό. Αν έχετε νεφρική ανεπάρκεια ή άλλο πρόβλημα υγείας που περιορίζει τα υγρά, την ποσότητα την ορίζει ο γιατρός σας.
Το λεμόνι και το κιτρικό
Οι χυμοί εσπεριδοειδών, όπως ο χυμός λεμονιού, φαίνεται να προστατεύουν από τις πέτρες, γιατί ανεβάζουν το κιτρικό στα ούρα. Μπορούν να βοηθήσουν στην πρόληψη, δεν διαλύουν όμως πέτρα ασβεστίου που έχει ήδη σχηματιστεί. Όταν οι εξετάσεις δείχνουν ότι χρειάζεται κιτρικό, ο ουρολόγος δίνει κιτρικό κάλιο σε συγκεκριμένη δόση.
Τα βότανα και τα αφεψήματα
Η αγριάδα, το σκορπίδι και διάφορα τσάγια «για τα νεφρά» είναι από τις πιο συχνές αναζητήσεις. Οι ευρωπαϊκές κατευθυντήριες οδηγίες δεν προτείνουν κανένα βότανο για τη διάλυση ή την πρόληψη της πέτρας.
Ο μεγαλύτερος κίνδυνος είναι η καθυστέρηση. Μια πέτρα που φράζει τον νεφρό για εβδομάδες μπορεί να τον βλάψει, ενώ ο ασθενής περιμένει να τη λιώσει ένα αφέψημα. Αν παίρνετε φυτικά σκευάσματα, ενημερώστε τον γιατρό σας, ιδίως αν παίρνετε και άλλα φάρμακα.
Τι τρώτε και τι περιορίζετε
Η διατροφή δεν λιώνει την πέτρα που υπάρχει, μειώνει όμως την πιθανότητα να ξαναγίνει. Οι βασικές αλλαγές είναι λίγες:
- Μην κόψετε το ασβέστιο. Ακούγεται παράδοξο, αλλά το ασβέστιο της τροφής δεσμεύει τα οξαλικά στο έντερο και τα εμποδίζει να φτάσουν στα ούρα. Η φυσιολογική ποσότητα είναι 1 έως 1,2 γραμμάρια ασβεστίου την ημέρα, από τις τροφές και όχι από συμπληρώματα.
- Λιγότερο αλάτι. Το πολύ αλάτι αυξάνει το ασβέστιο στα ούρα. Το όριο είναι 4 έως 5 γραμμάρια αλάτι την ημέρα. Το περισσότερο αλάτι κρύβεται σε έτοιμα και τυποποιημένα φαγητά, κονσέρβες, αλλαντικά, fast food, σάλτσες και καρυκεύματα.
- Μέτρο στη ζωική πρωτεΐνη. Η πρωτεΐνη από κρέας, ψάρι και αυγά καλό είναι να μην ξεπερνά τα 0,8 έως 1 γραμμάριο ανά κιλό σωματικού βάρους την ημέρα. Η πολλή ζωική πρωτεΐνη αυξάνει το ουρικό οξύ και τα οξαλικά στα ούρα και μειώνει το κιτρικό.
- Προσοχή στα οξαλικά, όχι αποχή. Αν οι πέτρες σας είναι από οξαλικό ασβέστιο, περιορίστε τις τροφές με πολλά οξαλικά, όπως το σπανάκι, το ραβέντι, τους ξηρούς καρπούς, τα φιστίκια και το πίτουρο σιταριού. Δεν χρειάζεται να κόψετε όλα τα λαχανικά. Η διατροφή να είναι ισορροπημένη, με πολλά λαχανικά και φυτικές ίνες.
- Όχι μεγάλες δόσεις βιταμίνης C. Αν οι πέτρες σας είναι από οξαλικό ασβέστιο, καλό είναι να αποφεύγετε τα συμπληρώματα βιταμίνης C σε μεγάλες δόσεις.
- Φυσιολογικό βάρος. Το περιττό βάρος αυξάνει την πιθανότητα για πέτρες. Η απώλεια βάρους είναι ιδιαίτερα σημαντική για όσους έχουν κάνει πέτρες ουρικού οξέος.
Η διατροφή προσαρμόζεται στο είδος της πέτρας, γι’ αυτό μετά την πρώτη πέτρα γίνεται η ανάλυσή της. Όταν οι πέτρες ξαναγίνονται, γίνεται και έλεγχος σε συλλογή ούρων 24ώρου, για να φανεί τι ακριβώς τις προκαλεί.
Πότε χρειάζεται λιθοτριψία
Η πέτρα χρειάζεται θεραπεία όταν:
- δεν έχει φύγει μέσα σε περίπου έναν μήνα
- είναι μεγάλη και δύσκολα θα περάσει μόνη της, συνήθως πάνω από 10 χιλιοστά
- προκαλεί πόνο που επανέρχεται ή δεν ελέγχεται με τα φάρμακα
- φράζει τον νεφρό και προκαλεί διάταση (υδρονέφρωση)
- συνδέεται με λοιμώξεις του ουροποιητικού που επανέρχονται
- ο ασθενής έχει μόνο έναν νεφρό
- μια πέτρα μέσα στον νεφρό μεγαλώνει από έλεγχο σε έλεγχο
Η μέθοδος επιλέγεται ανάλογα με το μέγεθος, τη θέση και τη σκληρότητα της πέτρας. Οι βασικές επιλογές είναι η εξωσωματική λιθοτριψία, η ενδοσκοπική λιθοτριψία με laser, που γίνεται μέσα από τη φυσική οδό των ούρων χωρίς τομή, και, για μεγάλες πέτρες, η διαδερμική νεφρολιθοτριψία. Σε επιλεγμένες περιπτώσεις, μια μεγάλη πέτρα στην πύελο του νεφρού μπορεί να αφαιρεθεί ολόκληρη με λαπαροσκοπική ή ρομποτική επέμβαση. Τις μεθόδους θα βρείτε αναλυτικά στη σελίδα για τις πέτρες στα νεφρά.
Πότε χρειάζεστε άμεσα γιατρό
Μια πέτρα γίνεται επείγουσα όταν:
- ο πόνος συνοδεύεται από πυρετό ή ρίγη. Όταν η πέτρα φράζει τον νεφρό και υπάρχει λοίμωξη, χρειάζεται άμεση παροχέτευση των ούρων, με καθετήρα στον ουρητήρα (stent, γνωστό και ως pig-tail) ή με νεφροστομία, και αντιβίωση. Η πέτρα αντιμετωπίζεται αργότερα, όταν υποχωρήσει η λοίμωξη.
- βγαίνουν πολύ λίγα ή καθόλου ούρα
- ο πόνος δεν υποχωρεί με τα παυσίπονα
- έχετε μόνο έναν νεφρό
Σε αυτές τις περιπτώσεις πηγαίνετε σε νοσοκομείο ή καλέστε το 166. Το αίμα στα ούρα συχνά συνοδεύει την πέτρα, όμως κάθε ορατό αίμα στα ούρα χρειάζεται εκτίμηση από ουρολόγο. Περισσότερα θα βρείτε στο άρθρο για το αίμα στα ούρα.
Συχνές ερωτήσεις
Υπάρχουν χάπια που λιώνουν την πέτρα στα νεφρά;
Μόνο για τις πέτρες ουρικού οξέος. Αυτές διαλύονται με φάρμακα που κάνουν τα ούρα λιγότερο όξινα. Για τις πέτρες ασβεστίου δεν υπάρχει χάπι που να τις διαλύει. Τα φάρμακα που δίνει ο ουρολόγος σε αυτές βοηθούν να φύγει μια μικρή πέτρα ή να μη σχηματιστεί νέα, όχι να λιώσει αυτή που υπάρχει.
Κάνει καλό η σόδα στην άμμο στα νεφρά;
Η σόδα (διττανθρακικό νάτριο) χρησιμοποιείται ιατρικά μόνο σε πέτρες ουρικού οξέος, σε δόση που ορίζει ο γιατρός και με έλεγχο του pH των ούρων. Χωρίς ιατρική οδηγία δεν συνιστάται. Περιέχει πολύ νάτριο, που αυξάνει το ασβέστιο στα ούρα, και αν το pH των ούρων ανέβει πολύ, μπορεί να ευνοήσει άλλου τύπου πέτρες (φωσφορικού ασβεστίου). Τις πέτρες ασβεστίου δεν τις διαλύει.
Η μπύρα βοηθά να φύγει η πέτρα;
Η μπύρα δεν είναι θεραπεία για την πέτρα. Σε μελέτες έχει συνδεθεί, όπως ο καφές και το τσάι, με μικρότερο κίνδυνο για πέτρες, όμως οι ευρωπαϊκές κατευθυντήριες οδηγίες συστήνουν να περιορίζονται τα ποτά με αλκοόλ. Για να φύγει μια πέτρα και για να μη σχηματιστεί νέα, η βάση είναι το νερό.
Ο καφές κάνει κακό αν έχω πέτρες στα νεφρά;
Όχι. Σε μεγάλες μελέτες, όσοι έπαιρναν την περισσότερη καφεΐνη είχαν περίπου 26% έως 31% μικρότερη πιθανότητα να κάνουν πέτρες. Ο καφές μετράει στα υγρά της ημέρας, η βάση όμως παραμένει το νερό. Εξαίρεση: αν έχετε υπερδραστήρια κύστη ή συχνουρία, η καφεΐνη μπορεί να ερεθίσει την κύστη.
Τι είναι η άμμος στα νεφρά;
Έτσι λέγονται οι πολύ μικροί κρύσταλλοι ή οι μικρές πέτρες λίγων χιλιοστών. Συχνά φεύγουν με τα ούρα, μερικές φορές με ενόχληση ή κολικό. Η άμμος είναι κι αυτή μορφή λιθίασης, γι’ αυτό τα μέτρα πρόληψης ισχύουν και εδώ.
Πόσο καιρό κάνει να φύγει μια πέτρα;
Εξαρτάται κυρίως από το μέγεθος και τη θέση της. Όσες μικρές πέτρες φεύγουν μόνες τους, βγαίνουν συνήθως μέσα στον πρώτο μήνα. Αν η πέτρα δεν έχει φύγει σε περίπου έναν μήνα, χρειάζεται ουρολογική εκτίμηση. Αν υπάρχει πυρετός ή πόνος που δεν υποχωρεί, χρειάζεστε άμεσα γιατρό.
Σχετικά με τον γιατρό
Ουρολόγος Χειρουργός
Ο Δρ Κυριάκου Ν. Γεώργιος είναι Ουρολόγος Χειρουργός (MD, PhD, FEBU), με εξειδίκευση στην ελάχιστα επεμβατική και ρομποτική ουρολογική χειρουργική. Ασχολείται με τη διάγνωση και την αντιμετώπιση παθήσεων του ουροποιητικού, από τις λοιμώξεις και τη λιθίαση μέχρι τους όγκους της ουροδόχου κύστης, του νεφρού και του προστάτη, αξιοποιώντας σύγχρονες τεχνικές και εξοπλισμό. Στόχος του είναι η έγκαιρη και ακριβής διάγνωση και η εξατομικευμένη θεραπεία για κάθε ασθενή.
Αν σας έχει βρεθεί πέτρα και θέλετε να μάθετε αν θα φύγει μόνη της ή αν χρειάζεται θεραπεία, επικοινωνήστε με τον Δρ Κυριάκου.
Πηγές
- European Association of Urology (EAU) – Guidelines on Urolithiasis https://uroweb.org/guidelines/urolithiasis
- European Urology (EAU/AUA Nephrolithiasis Guideline Panel) – 2007 Guideline for the Management of Ureteral Calculi https://doi.org/10.1016/j.eururo.2007.09.039
- National Institute of Diabetes and Digestive and Kidney Diseases (NIDDK) – Eating, Diet, & Nutrition for Kidney Stones https://www.niddk.nih.gov/health-information/urologic-diseases/kidney-stones/eating-diet-nutrition
- National Institute of Diabetes and Digestive and Kidney Diseases (NIDDK) – Treatment for Kidney Stones https://www.niddk.nih.gov/health-information/urologic-diseases/kidney-stones/treatment
- American Journal of Clinical Nutrition – Caffeine intake and the risk of kidney stones https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC4232021/
Το παρόν κείμενο έχει ενημερωτικό χαρακτήρα και δεν υποκαθιστά την ιατρική εκτίμηση. Καμία φαρμακευτική αγωγή δεν ξεκινά χωρίς ιατρική εξέταση και συνταγογράφηση.
Κλείστε ραντεβού
Συμπληρώστε τα στοιχεία σας και θα επικοινωνήσουμε μαζί σας για να κανονίσουμε την εκτίμηση.