Καρκίνος προστάτη και σύγχρονες θεραπείες
Ο καρκίνος του προστάτη στα αρχικά του στάδια δεν δίνει συμπτώματα. Τα προβλήματα ούρησης που οδηγούν τους περισσότερους άνδρες στον ουρολόγο — συχνουρία, νυκτουρία, αδύναμη ροή — οφείλονται συνήθως στην καλοήθη υπερπλασία και όχι σε κακοήθεια. Η διάκριση δεν γίνεται από τα συμπτώματα: γίνεται με PSA, δακτυλική εξέταση, πολυπαραμετρική μαγνητική και, όπου χρειαστεί, βιοψία. Όταν ο καρκίνος εντοπιστεί ενόσω είναι περιορισμένος στον προστάτη, τα ποσοστά επιβίωσης είναι από τα υψηλότερα σε ολόκληρη την ογκολογία.
Κλείστε ραντεβού με τον Δρ. Κυριάκου
Τι είναι ο προστάτης και ποιος ο ρόλος του
Ο προστάτης είναι ένας μικρός αδένας, ζωτικής σημασίας για το αναπαραγωγικό σύστημα, που εντοπίζεται κάτω από την ουροδόχο κύστη και περιβάλλει την ουρήθρα. Λόγω της θέσης του, οποιαδήποτε αύξηση του μεγέθους του — συνήθως λόγω υπερπλασίας — επηρεάζει άμεσα την ούρηση.
Πρώτα συμπτώματα προστάτη
Στα πρώιμα στάδια ο καρκίνος του προστάτη αναπτύσσεται στην περιφερική ζώνη του αδένα, μακριά από την ουρήθρα. Γι’ αυτό και δεν εμποδίζει την ούρηση, άρα δεν γίνεται αντιληπτός. Όταν εμφανιστούν συμπτώματα ούρησης, τις περισσότερες φορές η αιτία είναι η καλοήθης υπερπλασία, που πιέζει την ουρήθρα από το κέντρο του αδένα.
Συμπτώματα ούρησης
- Συχνουρία, ιδιαίτερα νυκτουρία — ξύπνημα τη νύχτα για ούρηση
- Επιτακτική ούρηση, δυσκολία αναστολής
- Καθυστέρηση στην έναρξη της ούρησης
- Αδύναμη ή διακοπτόμενη ροή
- Αίσθημα ότι η κύστη δεν αδειάζει πλήρως
- Στάξιμο στο τέλος της ούρησης
Ευρήματα που απαιτούν άμεση διερεύνηση
- Αίμα στα ούρα ή στο σπέρμα
- Πόνος στα οστά — στην οσφύ, στη λεκάνη, στα ισχία. Ο καρκίνος του προστάτη δίνει μεταστάσεις κατά κύριο λόγο στα οστά και ο πόνος μπορεί να είναι το πρώτο σύμπτωμα προχωρημένης νόσου
- Στυτική δυσλειτουργία που εμφανίστηκε πρόσφατα
- Ανεξήγητη απώλεια βάρους ή επίμονη κόπωση
- Αδυναμία ή μούδιασμα στα κάτω άκρα
Υπερπλασία ή καρκίνος; Πώς ξεχωρίζουν
Η καλοήθης υπερπλασία του προστάτη και ο καρκίνος είναι δύο διαφορετικές καταστάσεις που μπορούν να συνυπάρχουν στον ίδιο άνδρα. Η υπερπλασία δεν εξελίσσεται σε καρκίνο.
| Καλοήθης Υπερπλασία | Καρκίνος Προστάτη | |
|---|---|---|
| Πού αναπτύσσεται | Μεταβατική ζώνη, γύρω από την ουρήθρα | Περιφερική ζώνη, μακριά από την ουρήθρα |
| Συμπτώματα νωρίς | Ναι, πιέζει άμεσα την ουρήθρα | Συνήθως κανένα |
| PSA | Μπορεί να είναι αυξημένο | Συχνά αυξημένο, όχι όμως πάντα |
| Δακτυλική εξέταση | Ομαλή, ελαστική διόγκωση | Σκληρία ή ανώμαλη υφή |
| Μεταστάσεις | Ποτέ | Ναι, κυρίως στα οστά |
Διαβάστε αναλυτικά για την υπερπλασία ή υπερτροφία του προστάτη.
Τα συμπτώματα από μόνα τους δεν ξεχωρίζουν την υπερπλασία από τον καρκίνο. Η διάκριση γίνεται με PSA, δακτυλική εξέταση και απεικόνιση.
Επιδημιολογία και παράγοντες κινδύνου
Ο καρκίνος του προστάτη είναι η συχνότερη κακοήθεια στον άνδρα και αντιπροσωπεύει το 15% όλων των καρκίνων. Στατιστικά, 1 στους 7 άνδρες θα διαγνωστεί με τη νόσο κάποια στιγμή στη ζωή του. Αν και το 60% των περιπτώσεων αφορά άνδρες άνω των 65 ετών, η νόσος μπορεί να εμφανιστεί και σε νεότερες ηλικίες. Σύμφωνα με την Αμερικανική Εταιρεία Καρκίνου, από τον καρκίνο του προστάτη πεθαίνει περίπου 1 άνθρωπος στους 39.
Ποιοι πρέπει να προσέχουν περισσότερο
Η γενετική προδιάθεση παίζει καθοριστικό ρόλο, ειδικά όταν υπάρχουν δύο συγγενείς που νόσησαν πριν από τα 55. Επιπλέον επιβαρύνουν:
- Το μεταβολικό σύνδρομο και η παχυσαρκία
- Το κάπνισμα
- Η διατροφή, με υψηλή πρόσληψη πρωτεϊνών και τηγανητών
- Ο διαβήτης, εκτός εάν ο ασθενής λαμβάνει μετφορμίνη
Είναι σημαντικό να σημειωθεί ότι η θεραπεία υποκατάστασης τεστοστερόνης δεν αυξάνει τον κίνδυνο καρκίνου, καταρρίπτοντας έναν συχνό μύθο. Οι άνδρες με χαμηλά επίπεδα τεστοστερόνης δεν πρέπει να φοβούνται την αγωγή.
Πότε και πώς γίνεται ο έλεγχος PSA
Η καθυστέρηση στη διάγνωση είναι συχνή ακριβώς λόγω της απουσίας συμπτωμάτων στα αρχικά στάδια. Ο πρώιμος έλεγχος PSA συνιστάται:
- Στα 50 έτη για τον γενικό πληθυσμό
- Στα 45 έτη για όσους έχουν οικογενειακό ιστορικό
- Στα 40 έτη αν το PSA είναι ήδη πάνω από 1 ng/mL
- Στα 60 έτη αν το PSA είναι πάνω από 2 ng/mL
Δεν υπάρχει απόλυτα «φυσιολογική» τιμή PSA, παρά μόνο γενικές τιμές αναφοράς ανάλογα με την ηλικία. Το PSA είναι μια γλυκοπρωτεΐνη που εκκρίνεται από τα φυσιολογικά προστατικά κύτταρα και μπορεί να αυξηθεί και στην υπερτροφία ή σε προστατίτιδα.
Το σημαντικότερο στοιχείο είναι η μεταβολή του PSA στον χρόνο, καθώς και το κλάσμα ελεύθερο PSA προς ολικό PSA όταν η τιμή κυμαίνεται μεταξύ 4 και 10 ng/mL, με επιθυμητή τιμή άνω του 20%. Σε δυσδιάγνωστες περιπτώσεις βοηθά επιπλέον ο προστατικός δείκτης PCA3, που μετράται στα ούρα.
Σύγχρονα εργαλεία διάγνωσης
- Δακτυλική εξέταση: ανιχνεύει το 18% των καρκίνων, ανεξάρτητα από την τιμή του PSA.
- Πολυπαραμετρική μαγνητική τομογραφία (mpMRI): η σημαντικότερη απεικονιστική εξέταση για τον εντοπισμό ύποπτων περιοχών και για την εκτίμηση της τοπικής έκτασης της νόσου.
- Fusion βιοψία: η απόλυτη διάγνωση. Συνδυάζει σε πραγματικό χρόνο τις εικόνες της μαγνητικής με τον υπέρηχο για στόχευση χιλιοστού. Η βιοψία πραγματοποιείται είτε υπό υπερηχογραφική καθοδήγηση, είτε δια του περινέου, είτε με το σύστημα fusion.
Gleason score: τι σημαίνει 6, 7 και 8
Όταν η βιοψία επιβεβαιώσει καρκίνο, ο παθολογοανατόμος βαθμολογεί πόσο διαφέρουν τα καρκινικά κύτταρα από τα φυσιολογικά. Το Gleason score είναι το άθροισμα δύο βαθμών: του κυρίαρχου προτύπου και του δεύτερου συχνότερου. Γι’ αυτό ένα 3+4 δεν είναι το ίδιο με ένα 4+3, παρότι και τα δύο αθροίζουν 7.
| Gleason | Grade Group | Τι σημαίνει |
|---|---|---|
| 6 (3+3) | 1 | Χαμηλός Πολύ συχνά δεν απαιτεί άμεση θεραπεία |
| 7 (3+4) | 2 | Ενδιάμεσος Ευνοϊκή ομάδα |
| 7 (4+3) | 3 | Ενδιάμεσος Δυσμενής ομάδα |
| 8 (4+4) | 4 | Υψηλός Επιθετική νόσος |
| 9-10 | 5 | Πολύ υψηλός Ιδιαίτερα επιθετική νόσος |
Η απόφαση για τη θεραπεία δεν λαμβάνεται ποτέ μόνο από το Gleason. Συνεκτιμώνται το PSA, το στάδιο, τα ευρήματα της μαγνητικής, η ηλικία και η γενική κατάσταση της υγείας.
Στάδια του καρκίνου του προστάτη
Η σταδιοποίηση περιγράφει την έκταση της νόσου με το σύστημα TNM.
- T1 — Δεν ψηλαφάται και δεν φαίνεται σε απεικόνιση. Ανακαλύπτεται τυχαία ή μετά από βιοψία λόγω αυξημένου PSA
- T2 — Περιορισμένος στον προστάτη, ψηλαφητός
- T3 — Έχει διαπεράσει την κάψα (T3a) ή έχει επεκταθεί στις σπερματοδόχες κύστεις (T3b)
- T4 — Έχει επεκταθεί σε γειτονικά όργανα, όπως η ουροδόχος κύστη ή το ορθό
Το N περιγράφει τους λεμφαδένες της πυέλου και το M τις απομακρυσμένες μεταστάσεις, συχνότερα στα οστά. Τα στάδια T1 και T2 αποτελούν την εντοπισμένη νόσο και είναι ακριβώς ο στόχος του προληπτικού ελέγχου: εκεί οι θεραπευτικές επιλογές είναι περισσότερες και τα αποτελέσματα καλύτερα.
Είναι ιάσιμος ο καρκίνος του προστάτη;
Ναι, όταν εντοπιστεί έγκαιρα. Ο καρκίνος του προστάτη έχει από τα καλύτερα ποσοστά επιβίωσης σε ολόκληρη την ογκολογία. Σύμφωνα με τα διεθνή δεδομένα καταγραφής καρκίνου, η πενταετής σχετική επιβίωση ξεπερνά το 99% όταν η νόσος είναι περιορισμένη στον προστάτη ή στην περιοχή του, ενώ στη μεταστατική νόσο κυμαίνεται γύρω στο 35-40%. Στο σύνολο όλων των σταδίων προσεγγίζει το 97%.
Δύο διευκρινίσεις που έχουν σημασία για τον ασθενή:
Πρώτον, δεν χρειάζεται κάθε καρκίνος προστάτη άμεση θεραπεία. Η εξέλιξη είναι συνήθως αργή και στους καρκίνους χαμηλού κινδύνου η ενεργός παρακολούθηση με τακτικά PSA, μαγνητικές και επαναληπτικές βιοψίες αποτελεί τεκμηριωμένη επιλογή, που αποφεύγει παρενέργειες μιας θεραπείας η οποία ενδέχεται να μη χρειαστεί ποτέ.
Δεύτερον, ακόμα και στη μεταστατική νόσο η εικόνα έχει αλλάξει σημαντικά. Η ρομποτική προστατεκτομή εφαρμόζεται πλέον και σε επιλεγμένους ασθενείς με ολιγομεταστατική νόσο, με ελπιδοφόρα αποτελέσματα.
Κάθε περιστατικό αξιολογείται ξεχωριστά. Το Gleason score, το PSA και το στάδιο καθορίζουν ποιες θεραπείες είναι εφικτές.
Θεραπευτικές επιλογές
Δεν αντιμετωπίζονται όλοι οι καρκίνοι προστάτη με τον ίδιο τρόπο. Οι επιλογές περιλαμβάνουν την ενεργό παρακολούθηση για τα αρχικά στάδια, την εξωτερική ακτινοθεραπεία, τη βραχυθεραπεία με ραδιενεργά εμφυτεύματα, και τις δύο κορυφαίες χειρουργικές προσεγγίσεις:
Ρομποτική ριζική προστατεκτομή (da Vinci)
Αποτελεί την επιλογή αναφοράς για οριστική εκρίζωση της νόσου, ιδιαίτερα σε υψηλού κινδύνου και τοπικά προχωρημένο καρκίνο. Στη σειρά περιστατικών του Δρ. Κυριάκου στο Ιατρικό Αθηνών:
- Ποσοστά εγκράτειας ούρων στο έτος άνω του 92%
- Ποσοστό επιπλοκών κάτω του 1,5%, από τα χαμηλότερα διεθνώς
- Ποσοστά υποτροπής με νέα άνοδο του PSA στο έτος 9-23%
- Καλύτερη διατήρηση της στυτικής ικανότητας
- Ελάχιστος πόνος και επιστροφή στο σπίτι σε 48 ώρες
Εστιακή θεραπεία με Focal One HIFU
Μη επεμβατική λύση για εντοπισμένους, μη επιθετικούς όγκους. Μέσω του ορθού εκπέμπονται υψηλής συχνότητας υπέρηχοι που ανεβάζουν τη θερμοκρασία στην εστία του καρκίνου στους 85°C, νεκρώνοντας τον καρκινικό ιστό χωρίς τομές και διατηρώντας ανέπαφο τον υπόλοιπο προστάτη. Το Focal One δεν υποκαθιστά τη ρομποτική προστατεκτομή· αποτελεί ιδανική επιλογή σε ασθενείς μεγαλύτερης ηλικίας, σε όσους δεν μπορούν να υποβληθούν σε νάρκωση, καθώς και σε υποτροπή μετά από ακτινοθεραπεία.
Ο Όμιλος Ιατρικού Αθηνών απέκτησε το ρομποτικό σύστημα Focal One και αποτελεί το πρώτο κέντρο καρκίνου προστάτη που παρέχει όλες τις εξελιγμένες θεραπείες σε ολόκληρη τη Νοτιοανατολική Ευρώπη.
Για την ασφαλέστερη λήψη αποφάσεων, ιδίως στους τοπικά προχωρημένους καρκίνους, υπάρχει σταθερή συνεργασία με εξειδικευμένους ογκολόγους, ακτινοθεραπευτές και ακτινολόγους στο πλαίσιο πολύπλευρης θεραπείας μετά την επέμβαση.
Ρομποτική προστατεκτομή da Vinci και εστιακή θεραπεία Focal One στο Κέντρο Ελάχιστα Επεμβατικής Ουρολογίας του Ιατρικού Αθηνών.
Η Δέσμευση του Δρ. Κυριάκου
«Τα ογκολογικά και λειτουργικά αποτελέσματά μας στο Ιατρικό Αθηνών είναι εφάμιλλα της διεθνούς βιβλιογραφίας», επισημαίνει ο γιατρός. Μέσα από τη συνεργασία με κορυφαίους ογκολόγους και ακτινοθεραπευτές, εξασφαλίζουμε ότι κάθε ασθενής λαμβάνει την πιο εξελιγμένη φροντίδα στη Νοτιοανατολική Ευρώπη.
Χρόνια εμπειρίας
Ουρολογικές επεμβάσεις
Ουρολογικά περιστατικά
Πρωτοποριακές Τεχνικές
Συχνές Ερωτήσεις (FAQ)
Ποια είναι τα πρώτα συμπτώματα του προστάτη;
Στα αρχικά στάδια ο καρκίνος του προστάτη συνήθως δεν δίνει κανένα σύμπτωμα. Τα προβλήματα ούρησης — συχνουρία, νυκτουρία, αδύναμη ροή, αίσθημα ατελούς κένωσης — οφείλονται τις περισσότερες φορές σε καλοήθη υπερπλασία. Άμεση διερεύνηση απαιτούν το αίμα στα ούρα ή στο σπέρμα και ο πόνος στα οστά.
Είναι ιάσιμος ο καρκίνος του προστάτη;
Ναι, όταν εντοπιστεί ενόσω είναι περιορισμένος στον προστάτη. Η πενταετής σχετική επιβίωση ξεπερνά το 99% στην εντοπισμένη και τοπικά προχωρημένη νόσο και προσεγγίζει το 97% στο σύνολο των σταδίων. Η θνητότητα αφορά περίπου 1 άνθρωπο στους 39.
Πώς ξεχωρίζω την υπερπλασία από τον καρκίνο του προστάτη;
Όχι από τα συμπτώματα, γιατί είναι κοινά. Η υπερπλασία αναπτύσσεται στη μεταβατική ζώνη και πιέζει την ουρήθρα, οπότε δίνει συμπτώματα νωρίς. Ο καρκίνος αναπτύσσεται στην περιφερική ζώνη και συνήθως όχι. Η διάκριση γίνεται με PSA, δακτυλική εξέταση, πολυπαραμετρική μαγνητική και βιοψία. Η υπερπλασία δεν εξελίσσεται σε καρκίνο, αλλά οι δύο καταστάσεις μπορούν να συνυπάρχουν.
Τι σημαίνει Gleason 6;
Το Gleason 6 (3+3) αντιστοιχεί σε Grade Group 1 και είναι ο χαμηλότερος βαθμός που τίθεται στην πράξη, δηλαδή καρκίνος χαμηλού κινδύνου. Πολύ συχνά αντιμετωπίζεται με ενεργό παρακολούθηση αντί για άμεση θεραπεία. Σημειώστε ότι το Gleason είναι άθροισμα δύο βαθμών: το 3+4 δεν ταυτίζεται με το 4+3.
Τι πρέπει να ρωτήσω τον χειρουργό πριν αποφασίσω για ρομποτική προστατεκτομή;
Τέσσερα ερωτήματα καθορίζουν ουσιαστικά το αποτέλεσμα και αξίζει να τεθούν ανοιχτά: πόσες ρομποτικές προστατεκτομές πραγματοποιεί ο χειρουργός σε ετήσια βάση, ποια είναι τα δικά του ποσοστά εγκράτειας ούρων και διατήρησης της στυτικής ικανότητας, αν στη δική σας περίπτωση ενδείκνυται νευροπροστατευτική τεχνική και ποιο είναι το συνολικό κόστος σε σχέση με την ασφαλιστική σας κάλυψη. Στη σειρά περιστατικών μας στο Ιατρικό Αθηνών, τα ποσοστά μετεγχειρητικής εγκράτειας των ούρων στο έτος ξεπερνούν το 92% και το ποσοστό επιπλοκών παραμένει κάτω του 1,5%.
Σε ποια ηλικία πρέπει να ξεκινήσω έλεγχο PSA;
Ο πρώιμος έλεγχος συνιστάται από τα 50 έτη για τον γενικό πληθυσμό και από τα 45 έτη όταν υπάρχει οικογενειακό ιστορικό. Άνδρες με PSA πάνω από 1 ng/mL στα 40 ή πάνω από 2 ng/mL στα 60 θεωρούνται αυξημένου κινδύνου. Προσοχή όμως: δεν υπάρχει μία απόλυτα «φυσιολογική» τιμή PSA, παρά μόνο γενικές τιμές αναφοράς ανάλογα με την ηλικία. Το σημαντικότερο στοιχείο είναι η μεταβολή του PSA στον χρόνο, καθώς και το κλάσμα ελεύθερο PSA προς ολικό PSA όταν η τιμή κυμαίνεται μεταξύ 4 και 10 ng/mL, με επιθυμητή τιμή άνω του 20%.
Ποιες εξετάσεις δίνουν την οριστική διάγνωση;
Η απόλυτη διάγνωση τίθεται μόνο με βιοψία. Πριν από αυτήν, η δακτυλική εξέταση ανιχνεύει περίπου το 18% των καρκίνων ανεξάρτητα από την τιμή του PSA, ενώ η πολυπαραμετρική μαγνητική τομογραφία αποτελεί τη σημαντικότερη απεικονιστική εξέταση για τον εντοπισμό ύποπτων περιοχών και για την εκτίμηση της τοπικής έκτασης της νόσου. Η βιοψία πραγματοποιείται είτε υπό υπερηχογραφική καθοδήγηση, είτε δια του περινέου, είτε με το σύστημα fusion που ενσωματώνει σε πραγματικό χρόνο τις εικόνες της μαγνητικής με τον υπέρηχο.
Χρειάζεται κάθε καρκίνος του προστάτη άμεση θεραπεία;
Όχι. Η εξέλιξη του καρκίνου του προστάτη είναι συνήθως αργή και σε πολύ αρχικά στάδια ή σε ελάχιστη νόσο η παρακολούθηση αποτελεί τεκμηριωμένη επιλογή. Οι υπόλοιπες επιλογές περιλαμβάνουν τη χειρουργική, την εξωτερική ακτινοθεραπεία, τη βραχυθεραπεία με ραδιενεργά εμφυτεύματα και τη ρομποτική διορθική υπερθερμία Focal One. Η επιλογή εξατομικεύεται πάντα με βάση το στάδιο, την επιθετικότητα της νόσου, την ηλικία και τη γενική κατάσταση της υγείας.
Πότε επιλέγεται το Focal One αντί για ρομποτική προστατεκτομή;
Το Focal One δεν υποκαθιστά τη ρομποτική προστατεκτομή. Αποτελεί ιδανική θεραπεία για μη επιθετικό, εντοπισμένο προστατικό καρκίνο, ειδικά σε ασθενείς μεγαλύτερης ηλικίας, σε ασθενείς που δεν μπορούν να υποβληθούν σε διαδικασία νάρκωσης, καθώς και σε ασθενείς που έχουν ακτινοβοληθεί και παρουσιάζουν υποτροπή του καρκίνου. Για την οριστική εκρίζωση της νόσου, ιδίως σε υψηλού κινδύνου και τοπικά προχωρημένο καρκίνο, η ρομποτική προστατεκτομή παραμένει η επιλογή αναφοράς.
Η θεραπεία υποκατάστασης τεστοστερόνης αυξάνει τον κίνδυνο για καρκίνο του προστάτη;
Όχι, και πρόκειται για έναν από τους πιο διαδεδομένους μύθους. Οι άνδρες με χαμηλά επίπεδα τεστοστερόνης δεν πρέπει να φοβούνται ότι η θεραπεία υποκατάστασης της ορμόνης θα αυξήσει τον κίνδυνο εμφάνισης της νόσου. Η αγωγή αποφασίζεται πάντα σε συνεννόηση με τον ουρολόγο και με παράλληλη παρακολούθηση.
Μάθετε περισσότερα για τη Ρομποτική Προστατεκτομή ή Επικοινωνήστε μαζί μας για μια εξειδικευμένη εκτίμηση.